logo3 gimp 500x

Volkskrant 1.4.2015 

Supernanny Jo Frost krijgt te maken met groeiende afkeer van haar methoden

Scott ligt in Batmanpyjama blèrend op de badkamervloer. Hij wil zijn tanden niet poetsen. Ook wil hij niet naar bed. Als moeder Roelina (27) hem in bed legt, doet Scott (3) het licht weer aan en begint te gillen. Al vrij snel rent het jongetje krijsend en huilend achter zijn moeder aan. Hij stort zich op de vloer, roept om water. Roelina moet Scott keer op keer terug in bed leggen - krijsend en wel. Ze moet het licht uit blijven doen en mag niet met Scott praten. 'Het ritueel is voorbij, hij heeft zijn laatste kusje al gehad, anders blijf je bezig', zegt Frost. De kijker ziet Roelina een trap halen om het peertje uit de lamp te draaien, zodat Scott het licht niet meer aan kan doen.

Met name de naughty step, vrij vertaald als strafstoeltje of strafhoek, roept veel discussie op. Een jong kind dat niet luistert of hysterisch wordt, moet op een apart plekje (een traptrede, een stoel, een hoek) tot rust komen en nadenken over wat er net is gebeurd. Supernanny Frost maakt er in haar programma kwistig gebruik van. Ook de term time-out, zoals het intermezzo in de strafhoek wordt genoemd, valt vaak. Tegenstanders noemen de methode verwerpelijk, schadelijk zelfs. Onzin, zeggen voorstanders.

Straffen schadelijk?

Of valt het eigenlijk best mee? Wie heeft er nou eigenlijk gelijk? Wat betreft het strafstoeltje zit hoogleraar kinder- en jeugdpyschologie aan de Universiteit Utrecht, Bram Orobio de Castro, op één lijn met de tegenstanders. 'Waardeloos', noemt hij het. 

Orobio deed veel onderzoek naar probleemgezinnen. Zelfs bij die gezinnen raadt hij zulke straffen af, omdat het averechts of alleen op de zeer korte termijn werkt. 'De huidige wetenschappelijke consensus is warm en gestructureerd opvoeden', zegt Orobio. 'Waarbij je kinderen helpt bij een driftbui weer rustig te worden. Dat is geen mening, maar de uitslag van honderden studies in ons vakgebied. Gewoon laten huilen of harde en kille straffen, werkt niet. Dat noemen we tegenwoordig verwaarlozen.'

 

Met een time-out (je gillende kind even laten razen en niets doen) is overigens niks mis, voegt hij toe. 'Je kunt een kind leren om even rustig te worden. Maar zoals Frost een strafhoek gebruikt, zeg je als ouder eigenlijk: ik laat je in de steek als je in paniek bent. Frost zegt dat die moeder haar kind moet negeren en in het donker moet laten liggen. Maar een kind wil niet slapen omdat-ie het spannend vindt om alleen in het donker te liggen, niet omdat het wil klieren. Het klinkt misschien gek, maar uiteindelijk willen de meeste kinderen gewoon luisteren naar hun ouders.'

Daarom adviseert Orobio ouders om bij een exploderend kind (in de wetenschap een 'dwingende interactie' genoemd) juist in de buurt te blijven. 'Op zo'n moment uitgebreid praten, kan natuurlijk niet. Dat doe je op een kalm of gezellig moment. Tijdens het spelen bijvoorbeeld zeggen: hee, dat naar bed gaan gaat niet zo goed hè, zullen we dat voortaan anders doen.' Doe het vervolgens in stapjes, zegt Orobio, dat werkt het beste. 'Bijvoorbeeld door te zeggen: de eerste avonden mag je me roepen als het te eng is. Als ze dan vier keer roepen en de vijfde keer niet, ben je al een stapje verder.'

Symptoombestrijding

Ontwikkelingspsycholoog en pedagoog Krista Okma is minder stellig. Ze zou het strafstoeltje niet snel aanraden. De methode van Frost is niet per se schadelijk denkt Okma, maar het is wel puur symptoombestrijding. 'Ik vind zo'n strafhoek echt een laatste redmiddel. Kinderen kunnen zich ook afgewezen voelen als je ze daarheen stuurt als ze overstuur zijn. Dat is net zoiets als ruzie maken aan de telefoon en dat de ander ophangt. Dan ontplof je toch ook?'

Okma werkt bij het Nederlands Jeugd Instituut (NJI), het landelijk kennisinstituut voor jeugd- en opvoedingsvraagstukken. Ook is ze auteur van boeken als De opvoedingsachtbaan en Minipubers, survivalgids voor ouders van 6 tot 12-jarigen.

Als alternatief adviseert Okma ouders een plek te maken, bijvoorbeeld met een stapel kussens en wat boekjes, om rustig te worden. Dat is net even wat anders. Maar ze waakt er vooral voor om al te rigide richtlijnen uit te spreken. 'Ik ben pragmatisch. Er is geen gouden recept voor opvoeden. Elke situatie is anders en het moet bij jou en je kind passen. Ik ga ouders niet zeggen dat ze het verkeerd doen als ze gebruikmaken van straffen. Opvoeden is al moeilijk genoeg. Dat straffen op de lange termijn weinig uithaalt, is al langer bekend. Maar ja, dreigen werkt ook niet, toch doe je het soms wel.'

Wat Okma vooral mist in een opvoedprogramma als Supernanny, is aandacht voor de gezinssituatie. 'In de aflevering met de 3-jarige Scott en zijn zusje is de moeder net gescheiden. Er is heel veel gebeurd. Daar gaat het helemaal niet over. Er wordt alleen instrumenteel naar het gedrag gekeken. Ook wordt niet onderzocht waarom Scott niet alleen durft te slapen. Misschien kan een bedlampje helpen, of een knuffel, of mama die nog even bij zijn bed blijft zitten.'

Kinderen hebben maar weinig zaken waarover ze de baas zijn, zegt Okma. Eten, slapen en zindelijkheid zijn een soort laatste troef die ze als machtsmiddel kunnen inzetten. Je kan ze er niet toe dwingen. 'Het is goed om te kijken wat kinderen motiveert. Als ze naar hun ouder luisteren, is dat of uit angst of omdat ze het eens zijn met de regel. Als ze niet gehoorzamen, is dat omdat ze vinden dat het recht hebben om te doen wat ze willen of omdat ze zich onmachtig voelen dat ze niet zelf mogen beslissen. Alles vraagt om een andere reactie.'

 *